Infantino đề nghị đánh giá độc lập bộ máy FIFA sau canh bạc 4,2 tỷ USD

Ngày 15 tháng 10, một lá thư rời trụ sở FIFA ở Zurich và đi tới hộp thư của 211 chủ tịch liên đoàn thành viên. Gianni Infantino không viết về một trận đấu, không viết về một gói bản quyền nào, cũng không nêu tên một ai. Ông đề nghị Hội đồng FIFA yêu cầu một đánh giá độc lập về cấu trúc quản trị hiện hành của chính tổ chức mà ông đang đứng đầu.

Đọc câu đó chậm một nhịp, nó lạ hơn vẻ ngoài. Người đứng đầu một bộ máy tự đề nghị bộ máy được soi từ bên ngoài. Suốt 27 năm theo nghề, tôi đã đọc đủ nhiều thông cáo để tách chúng thành hai loại: loại viết ra để giải thích và loại viết ra để dọn đường. Lá thư này nằm ở loại thứ hai, và tôi sẽ nói rõ vì sao trước khi kết bài.

The Athletic cùng nhiều hãng tin khác đưa lại nội dung lá thư. Theo đó, tại cuộc họp Hội đồng FIFA ngày 15 tháng 10, Infantino muốn hội đồng này chính thức đưa ra yêu cầu đánh giá độc lập. Ông cũng muốn mở các cuộc trao đổi với các liên đoàn thành viên và những bên liên quan về những cải tiến có thể áp dụng trong nội bộ FIFA.

Phạm vi được nêu rất rõ: vai trò của chủ tịch FIFA, vai trò của Hội đồng FIFA, vai trò của Đại hội FIFA. Ông chủ tịch người Thụy Sĩ cũng muốn thêm minh bạch và thêm tiếng nói của các bên trước những quyết định lớn.

Để hiểu vì sao lá thư xuất hiện đúng lúc này, phải quay về vết thương vừa khép miệng trong nội bộ FIFA: kế hoạch mang tên FIFA Forward Enterprise.

Dưới đề xuất đó, FIFA muốn bán 20% hoạt động thương mại và tổ chức của mình cho các nhà đầu tư bên ngoài, với giá khoảng 4,2 tỷ USD. Kế hoạch bị rút lại trước khi được trình chính thức ra Hội đồng FIFA và các liên đoàn thành viên. Infantino nhấn mạnh đó chỉ là một đề xuất và chưa từng có quyết định cuối cùng nào được đưa ra.

Áp lực lên vị chủ tịch đã tăng trong những tháng trước đó. Nhưng chính ông cũng thừa nhận một điều: sóng gió quanh kế hoạch cho thấy các dự án lớn chỉ thành công khi quy trình ra quyết định có đủ niềm tin. Ông viết rằng những ý tưởng lớn phải được xây dựng, thử nghiệm và truyền đạt qua những thể chế rõ ràng, đáng tin cậy.

Mô hình bán một phần thương quyền cho quỹ đầu tư đã quen thuộc ở châu Âu. LaLiga ký với CVC năm 2026, đổi 10% cổ phần của một công ty mới lấy khoảng 2,7 tỷ euro, và vấp phải sự phản đối của một số CLB lớn. Nỗ lực bán một phần bản quyền truyền hình của Bundesliga đổ vỡ trước làn sóng phản đối của cổ động viên trong năm 2026. Serie A đàm phán rồi cũng bỏ dở.

Điểm khác biệt ở FIFA nằm ở chỗ không có cổ động viên nào ngồi trong phòng họp. Không có khán đài, không có băng rôn, không có tiếng huýt sáo. Chỉ có các liên đoàn thành viên, và số phận của họ gắn với dòng tiền mà FIFA phân bổ.

Đến phần tính toán, vì tôi không tin những cuộc tranh luận về quản trị mà không có mẫu số.

Nếu 4,2 tỷ USD đổi lấy 20% quyền sở hữu trong khối hoạt động thương mại và tổ chức, mức định giá ngầm của khối đó rơi vào khoảng 21 tỷ USD. Với chu kỳ bốn năm 2026-2026, FIFA từng công bố kỳ vọng doanh thu khoảng 11 tỷ USD cho toàn chu kỳ. Thương vụ được đề xuất định giá phần hoạt động ấy cao gần gấp đôi tổng doanh thu bốn năm cộng lại.

Số liệu không biết nói dối, nhưng kẻ đọc được số liệu thì luôn biết cách khiến người khác tin vào điều ngược lại.

Phe ủng hộ đọc mức định giá đó như một sự công nhận: thị trường tin vào FIFA hơn cả mức FIFA tự tin vào chính mình. Phe phản đối đọc cùng dãy số ấy như một cuộc thoái vốn: bán một phần cỗ máy sinh tiền, đổi lấy một lần thu tiền mặt. Hai bên dùng chung một bộ số và không bên nào sai ở phần số học. Họ chỉ khác nhau ở chỗ đặt dấu phẩy.

Với tôi, dãy số ấy chưa bao giờ là câu hỏi chính. Câu hỏi chính là ai được ký duyệt.

Đồng tiền trong bóng đá có mùi, và tôi đã ngửi thấy nó từ rất lâu trước khi ai đó chính thức thừa nhận.

FIFA có 211 liên đoàn thành viên, mỗi liên đoàn một phiếu trong Đại hội. Phần lớn trong số đó phụ thuộc vào dòng tiền chiếu dưới của chương trình FIFA Forward. Theo công bố của FIFA, mỗi liên đoàn có thể nhận tới 8 triệu USD trong một chu kỳ bốn năm, kèm điều kiện bắt buộc dành cho bóng đá nữ. Với một liên đoàn nhỏ ở châu Đại Dương hay vùng Caribe, đó là ngân sách của cả một thập kỷ hoạt động, chứ không phải một dòng dữ liệu để trình chiếu trong hội thảo.

Ai kiểm soát dòng tiền chiếu xuống, người đó kiểm soát lá phiếu đi lên. Mọi cuộc cải tổ quản trị ở FIFA, xét đến cùng, là một cuộc đàm phán về việc ai bấm nút phân bổ dòng tiền đó.

Khi tất cả nhìn về những gã khổng lồ, tôi đã thấy người Viking cười thầm. Ở đây không có Viking, chỉ có 211 liên đoàn nhỏ, và chính họ mới là người quyết định.

Cuộc cải tổ năm 2026 sau vụ án hình sự ở Mỹ đã tạo ra bộ khung hiện tại: các ủy ban tư pháp và kiểm toán độc lập, giới hạn nhiệm kỳ, và một Hội đồng FIFA thay cho Ban chấp hành cũ. Đó là bản thiết kế được ca ngợi lúc ra đời. Mười năm sau, người ta vẫn tranh cãi về khoảng cách giữa bản thiết kế trên giấy và quyền lực thật trong phòng họp.

Trong bộ khung đó, Đại hội FIFA là nơi duy nhất mà 211 liên đoàn cùng ngồi một chỗ để quyết định. Hội đồng FIFA họp thường xuyên hơn, xử lý nhiều việc hơn, và cũng kín hơn. Việc lá thư nhắc đích danh vai trò của Đại hội không phải chi tiết nhỏ: nếu quyền quyết định những thỏa thuận thương mại lớn được đẩy về phía Đại hội, tốc độ ra quyết định của FIFA sẽ chậm lại rất nhiều.

Ở Việt Nam, các dự án bóng đá trẻ và bóng đá nữ nhiều năm qua có phần đóng góp từ nguồn FIFA Forward. Đó là lý do thực tế khiến câu chuyện này gần hơn vẻ ngoài của nó, dù người ta đọc tin từ Hà Nội hay Hải Phòng.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu và cả những kỳ đại hội của tôi, có một quy luật lặp lại: những thay đổi lớn nhất của bóng đá thế giới không được công bố trên sân, mà được chốt trong những căn phòng không có máy quay.

Năm 2026, khi tôi viết rằng một đội esports ở Việt Nam đang đi trước meta toàn cầu ba năm, tôi bị gọi là kẻ mơ mộng, chỉ vì tôi chịu đọc bảng dữ liệu đường di chuyển thay vì xem highlight. Bóng đá cũng vậy. Bản quyền, ghế hội đồng, điều lệ bỏ phiếu: đó mới là nơi trận đấu thật diễn ra.

Năm 2026, khi bóng đá toàn cầu ngừng quay, tôi mất một khoản tiền và thắng một bài học vỡ lòng về dòng tiền. Bài học đó là: không có tiền tươi, mọi chiến thuật chỉ là tờ giấy. Một cuộc đánh giá độc lập về quản trị, nếu không có điều khoản tham chiếu đủ rộng và quyền truy cập hồ sơ, cũng chỉ là một tờ giấy đẹp.

Ngược lại, có một cách đọc khiến lập luận của tôi yếu đi đáng kể, và tôi phải gọi nó ra trước khi bị người khác gọi.

Việc kế hoạch 4,2 tỷ USD bị rút trước khi trình ra Hội đồng FIFA có thể là bằng chứng rằng hệ thống đã vận hành đúng chức năng: một đề xuất vấp phải phản ứng đủ mạnh thì tự rút, và không có nghị quyết nào bị ép thông qua. Một tổ chức không có cơ chế chống đối nội bộ thì đã bán xong 20% từ lâu.

Và nếu Infantino thực sự trao cuộc đánh giá cho một bên thứ ba có thẩm quyền, với phạm vi chạm tới cả chiếc ghế chủ tịch, đó là việc mà rất ít tổ chức thể thao lớn dám làm, kể cả những tổ chức được ca ngợi là minh bạch nhất.

Chỗ tôi không có bằng chứng là đây: tôi chưa đọc được điều khoản tham chiếu của cuộc đánh giá, vì nó còn chưa tồn tại. Ai viết phạm vi, người đó viết trước cả kết luận. Đó là lý do tôi không kết luận.

Có một chi tiết thời gian đáng đặt cạnh nhau. Hạn chót để các ứng viên chủ tịch FIFA nộp đơn là ngày 18 tháng 11. Cuộc bỏ phiếu diễn ra vào tháng 3. Hiện tại, Infantino là ứng viên duy nhất. Lá thư về cải tổ được gửi đi vài tuần trước hạn chót nộp đơn, và kết quả bỏ phiếu chỉ có sau đó khoảng bốn tháng.

Tôi không nói lá thư này giả. Tôi nói rằng trong một tổ chức có 211 phiếu, nơi phần lớn người bỏ phiếu đang nhận tiền từ ngân sách chiếu dưới, một cam kết cải tổ công khai là tài sản tranh cử rẻ nhất và hiệu quả nhất. Đám đông là dữ liệu, và tôi luôn đọc ngược nó.

Tôi đặt cược vào một kịch bản có thể kiểm chứng. Điều khoản tham chiếu của cuộc đánh giá sẽ hẹp hơn nhiều so với phạm vi được nêu trong lá thư. Phần nói về Đại hội FIFA sẽ là phần mờ nhất, vì đó là nơi quyền lực thực sự nằm. Và kết luận cuối cùng sẽ rơi vào sau tháng 3, khi lá phiếu đã được bỏ xong.

Nếu tôi sai, và một bản đánh giá đủ rộng được công bố trước ngày bỏ phiếu, với điều khoản tham chiếu nói thẳng về quyền của chủ tịch FIFA, tôi sẽ viết lại công khai, không kèm điều kiện.

Nếu tôi đúng, thì vài năm nữa, khi một kế hoạch bán cổ phần khác được trình ra với mức định giá lớn hơn và một cái tên mới, sẽ có người nhớ lại lá thư tháng Mười này. Bóng đá chưa bao giờ ngừng quay. Nó chỉ đổi tốc độ quay ở những căn phòng không có máy quay.