Amasyaspor FK – Çankırıgücü: Nhật ký một trận cầu chưa đá ở vòng 1 Cúp Quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ

Ở Busan, vào một buổi chiều, tôi mở lịch thi đấu của Ziraat Türkiye Kupası và dừng lại ở dòng chữ quen mà lạ: Amasyaspor FK tiếp Çankırıgücü, vòng 1, khởi tranh lúc 14 giờ 30 phút theo giờ Thổ Nhĩ Kỳ, tường thuật trực tiếp trên kênh A Spor. Ở Việt Nam, hầu như không ai buồn mở trận này. Không đội bóng lớn, không ngôi sao, không bàn thắng nào đủ để cắt thành video ngắn. Nhưng chính khoảnh khắc hai cái tên tỉnh lẻ nằm cạnh nhau khiến tôi dừng lại, bởi đây là loại trận cầu tôi thích viết nhất: một trận cầu chưa đá, một trang nhật ký còn để trắng, và một cơ hội để ký ức tập thể bắt đầu lại từ con số không. Bóng đá không phải lúc nào cũng bắt đầu từ những trận chung kết; đôi khi nó bắt đầu từ một sân cỏ nhỏ ở Amasya, nơi một ông bố dẫn con trai đến xem đội bóng quê mình đá trận vòng một.

Amasya và Çankırı: hai vùng quê gặp nhau ở vòng đầu tiên

Amasyaspor FK là đội chủ nhà, và cái tên của họ mang theo cả một vùng đất: Amasya, thành phố nằm bên dòng sông Yeşilırmak, nơi những ngôi nhà gỗ Ottoman soi bóng xuống nước và những vách núi đá vôi dựng lên như thành quách. Çankırıgücü lại đến từ Çankırı, một tỉnh lẻ khác ở miền Trung Anatolia, nơi mùa hè khô nóng và mùa đông lạnh cắt da. Hai vùng quê, hai thành phố nhỏ, gặp nhau ở vòng 1 — vòng đấu mà đôi khi người ta đăng ký tham dự chỉ để nói với con cháu rằng mình đã từng đá ở Cúp Quốc gia. Ziraat Türkiye Kupası là giải cúp quốc gia của bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ, nơi các đội từ nhiều hạng đấu khác nhau cùng bước vào một sân chơi chung, và vòng đầu tiên luôn là nơi những câu chuyện nhỏ nhất được kể.

Tên giải gắn với Ziraat, một ngân hàng — chi tiết đó nhắc tôi nhớ rằng bóng đá hiện đại không còn chỉ là chuyện của sân cỏ. Đằng sau mỗi tấm biển quảng cáo là một hợp đồng tài trợ, một con số, một dòng tiền. Ở tầng thấp nhất của kim tự tháp bóng đá, những cầu thủ như các thành viên của Amasyaspor FK hay Çankırıgücü thường không sống được bằng nghề đá bóng. Họ có thể là giáo viên, thợ sửa xe, nhân viên văn phòng vào ban ngày và cầu thủ vào buổi chiều. Chính vì thế, khi họ bước ra sân lúc 14 giờ 30 phút trong một trận đấu có phát trực tiếp, điều đó mang ý nghĩa khác hẳn với một cầu thủ chuyên nghiệp hàng đầu đang tính toán từng khoản tiền thưởng.

Hai mươi hai cái tên và một nhịp điệu phòng ngự

Đọc đội hình xuất phát của Amasyaspor FK, tôi thấy một buổi chiều hò hẹn rất cụ thể: Orhan trong khung gỗ, phía trước là Mert, Mehmet Bavver, Hüseyin Can và Safa xếp thành hàng thủ, Buğrahan và Taha quán xuyến tuyến giữa, còn Yunus Emre, Ahmet, Mikail, Muhammet tạo thành những mũi nhọn phía trên. Bên phía Çankırıgücü, Alperen đứng trong khung gỗ, với Ali, Alperen Esat, Metin Mert, Yusuf, Burak Can, Eren, Kerem Efe, Abdullah, Uğur Emirhan và Hüseyin hợp thành đội hình khách. Hai cái tên Alperen xuất hiện trong cùng một đội — một chi tiết nhỏ mà tôi muốn giữ lại, vì trong những trận cầu như thế này, chính những trùng lặp tên gọi mới khiến con người trở nên thật hơn.

Về mặt chiến thuật, đội chủ nhà thường chọn nhịp chậm ở vòng đầu các giải cúp. Không có nhiều thời gian để lắp ráp một hệ thống tấn công phức tạp, nên phần lớn các đội bóng ở tầng này chọn cách chơi chắc chắn: hàng thủ lùi sâu, hai tiền vệ trung tâm bọc lót cho nhau, và những đường phát bóng dài hướng về một tiền đạo mục tiêu. Đó là kiểu bóng đá bị nhiều người coi là tẻ nhạt, nhưng với tôi, nó là một điệu khúc có nhịp riêng. "Có những bức tường không xây để chắn, mà để cho tim người đập dồn vào nhau." Một hàng thủ gồm bốn người, khi họ di chuyển cùng nhau như một khối, tạo ra một thứ nhịp điệu mà mắt thường khó thấy: trái bọc phải, phải lùi sâu, giữa bịt khoảng trống. Đó là công việc của niềm tin, không phải của tài năng.

Ở vòng một, khoảng cách thời gian giữa việc bốc thăm và việc ra sân thường rất ngắn, có khi chỉ vài tuần. Điều đó nghĩa là ban huấn luyện hai đội phải dựa phần lớn vào những gì mình đã có, chứ không thể xây mới từ đầu. Vì thế tôi thường thích xem cách một hàng thủ tầng thấp phản ứng với những pha bóng bổng và những đường chuyền vượt tuyến, bởi đó là bài kiểm tra trung thực nhất cho sự tổ chức. Một đội bóng nhỏ chơi phòng ngự tốt không phải là một đội bóng buồn chán; họ là những người đã học được cách chịu đựng có trật tự.

Trong danh sách của Çankırıgücü, có những cái tên mang đậm hơi thở Anatolia — Uğur Emirhan, Kerem Efe, Metin Mert. Còn ở Amasyaspor, Yunus Emre là một cái tên mà bất cứ người Thổ Nhĩ Kỳ nào cũng nhận ra, vì đó là tên của nhà thơ dân gian vĩ đại nhất của xứ này. Một cầu thủ tên Yunus Emre chạy trên sân cỏ Amasya, giữa những dãy núi đá vôi — với tôi, đó là một trong những hình ảnh đẹp nhất mà bóng đá tầng thấp có thể tạo ra, và nó nhắc tôi nhớ rằng ký ức thể thao đôi khi được cất giữ bằng những cái tên, không phải bằng những danh hiệu. "Mỗi mùa hè có một thứ tiếng, và tôi lắng nghe bằng cả mồ hôi."

Điểm mù của ký ức tập thể

Nhưng đây là chỗ tôi muốn nói điều ngược lại với số đông. Người ta thường nhớ các giải cúp qua những cú sốc: đội hạng dưới loại đội hạng trên, một trận đấu nhỏ bỗng thành huyền thoại. Cách kể đó khiến ký ức tập thể chỉ giữ lại khoảnh khắc, mà quên mất rằng phần lớn các trận cầu vòng một diễn ra và kết thúc lặng lẽ. Điểm mù nằm ở việc chúng ta luôn tìm kiếm câu chuyện cổ tích, trong khi bóng đá thật phần lớn là những buổi chiều không có cổ tích nào cả. Amasyaspor FK và Çankırıgücü có thể hòa nhau trong một trận đấu mà không ai nhớ, và điều đó không làm nó trở nên vô nghĩa. Giá trị của một trận cầu vòng một không nằm ở kết quả, mà ở chỗ nó tồn tại — ở chỗ hai thành phố nhỏ vẫn có một ngày để cả làng cùng nhìn về một hướng.

Một điểm mù khác: chúng ta thường mặc định bóng đá chỉ có ý nghĩa khi được phát trên những nền tảng lớn, với những bình luận viên nổi tiếng. Nhưng A Spor phát trực tiếp trận này lúc 14 giờ 30 phút, và ở một góc nào đó của Amasya, có những người ngồi trước màn hình chỉ để xem hàng xóm của mình chạy trên sân. "Sân trống chỉ thiếu người, nhưng tiếng vọng thì không biết nghỉ." Tôi tin rằng những trận cầu như vậy mới là nơi bóng đá học được cách trưởng thành, chứ không phải trong phòng họp của các ông lớn. Ở đó, người ta bàn về bản quyền truyền hình và giá trị thương mại, còn ở đây, người ta chỉ bàn xem hôm nay đội mình có giữ sạch lưới hay không.

Cũng chính ở tầng này, câu chuyện chuyên nghiệp hóa hiện lên rõ nhất. Khi bóng đá ngày càng bị số hóa và chuẩn hóa, lối chơi cá nhân bị mài nhẵn để phục vụ hệ thống. Nhưng ở Amasyaspor FK hay Çankırıgücü, thứ còn lại vẫn là những pha xử lý bản năng của một người đã chơi bóng cả đời vì yêu, chứ không phải vì một bản hợp đồng đại diện. Có lẽ vì thế mà tôi theo dõi giải cúp này: để nhớ rằng đâu đó trên thế giới, bóng đá vẫn còn là trò chơi trước khi trở thành ngành công nghiệp.

Điều còn lại sau tiếng còi

Vậy tôi viết về trận Amasyaspor FK – Çankırıgücü để làm gì, khi ở Việt Nam chẳng ai theo dõi giải cúp quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ? Tôi viết vì tin rằng ký ức tập thể của bóng đá không chỉ được dựng từ những trận chung kết mà tivi phát đi phát lại. Nó còn được dựng từ vòng một, từ những đội hình gồm hai mươi hai cái tên mà không ai nhớ, từ những buổi chiều 14 giờ 30 phút mà một thành phố nhỏ bỗng thấy mình quan trọng. Nếu ngày nào đó Amasyaspor hay Çankırıgücü đi xa hơn ở giải cúp này, tôi sẽ là một trong những người đầu tiên nhớ lại buổi chiều hôm nay — không phải vì tỷ số, mà vì đã có một trận cầu được đá.

Đó là cách nhật ký của những trận cầu chưa đá được viết: bằng cách ghi lại điều đã xảy ra, để mai sau đối chiếu với điều mình từng mong. Và nếu có ai hỏi tôi vì sao lại quan tâm đến một trận vòng một xa xôi như vậy, tôi sẽ trả lời bằng câu tôi luôn giữ trong sổ tay: "Tôi đến vì tỷ số, nhưng ở lại vì những con người đứng sau tỷ số."